Verder op de Apeldoornseweg, hoog boven Arnhem zien we het indrukwekkende gebouw van de Heidemij, nu in gebruik door advocaten. De Bazel...

Apeldoornseweg 3: Diehl en de Art Nouveau. Diehl was een bijzondere architect. Als je de tijd neemt om een gevel rustig te bekijken, dan zie je een prachtig spel van vorm-restvorm en bijzondere combinaties van materialen. En een goed oog voor detail. Geen ornament is hetzelfde. (Het viaduct is niet door Diehl ontworpen)

De Apeldoornseweg was ooit te smal. Het viaduct ook. De hele huizenrij aan de westzijde werd gesloopt en het viaduct verbreed. Dat gebeurde rond 1900. Zo ontstond die enorm brede "Avenue". Tussen 1900 en 1915 zijn de nieuwe huizen gebouwd. Stuk voor stuk zeer de moeite waard. Diehl ontwierp de rij met huisnummers 43-57. Het was het hoogtepunt van de Art Nouveau.

De "Kop van de Apeldoornseweg" Rechts stond ooit die monumentale villa van weduwe Scheidius-Lüps, die gesloopt is voor dat prachtige post- en telegraafkantoor in de stijl van de Amsterdamse School. Gebouwd in 1922 en in 1944 door de bezetter met Trotyl opgeblazen. In 1954 kwam daar Rembrandt theater. Het oorspronkelijke Rembrandt stond in de Steenstraat en is door de Hitlerjugend opgeblazen. Een Art-Deco-monument ging verloren.

Koornmarkt 3. Het pand van de Loft was nog lang pakhuis. Duidelijk een van de mooiste op het plein. Zie die fraaie hijsbalk! En die enorme balken in het interieur. Flor Fina heeft de beurs open gezaagd voor een moderne uitstraling. De Jugendstilpanelen zijn gerestaureerd.

Korenmarkt Arnhem, 2. Nog een keer Korenmarkt.

De "Koornmarkt", waar ooit graan verhandeld en opgeslagen werd in de mooie panden met Hanze-Gotische gevels. In het midden eerst een open galerij (1845-1899), daarna de fraaie beurs met Neo-Gotische en Art Nouveau-elementen. (1900-1914). Veel later kwam het Filmhuis erin (1973-2018) tot de bassen van de omringende uitgaansgelegenheden de filmmuziek overstemden. Het graan had plaats gemaakt voor feestende mensen. De beurs staat er nog en zorgt nog steeds voor voedsel, maar dan

HET LOGO VAN DE BRITSE 1e AIRBORNE DIVISION OPERATIE MARKET GARDEN: Pegasus en Bellerophon Op een magentarode achtergrond zien we Pegasus, het gevleugelde paard met op zijn rug de stoere Bellerophon. Een verhaal over hoogmoed. Arnhem werd door operatie Market Garden niet bevrijd, ondanks de inzet van een enorme legermacht. Dit jaar herdenken voor de 81e keer deze trieste slag. (17-26 september 1944)

Even terug naar het Nieuwe Plein: waartoe diende dat merkwaardige 8-hoekige bouwsel? Ik denk dat het een prieel was. Lees maar.

Veel kunstenaars en musici inspireren zich op het werk van anderen. Voor Van Berkel is dat o.a. Eero Saarinen, Fins-Amerikaans ontwerper ("Mister Design") met name diens toepassingen van organische vormen. De term "Blob" komt van de Blobvis. Een organische vorm, die als een ruimteschip in de stad geland lijkt te zijn.

In de jaren '80 werd besloten tot een nieuw station. Na een proces van ca. 30 jaar staat daar de ultra-moderne "public transportation hub" van UN-studio's/architect Ben van Berkel. Na de opening in 2015 heb ik er veel rondleidingen gegeven. Er is ook veel interessants.

Architect Schelling had ook de stations van Enschede, Hengelo (Ov.),Zutphen en Leiden ontworpen. De roze panelen waren gemaakt van gerecyclede bakstenen uit het puin van de Grote Slag. Arnhems derde station was na een paar decennia alweer te klein. Ik was er toevallig bij in 2007 toen de betonknabbelaar het torentje omver knabbelde. De vernieuwing van het stationsgebied was toen al in volle gang, een proces van 30 jaar.

In 1945 lag het elegante stationsgebied volledig in puin. De helling werd uitgegraven en het altijd al te krappe westelijke deel onteigend. Daar kwam stationsplein-west. De huizen aan de Betuwestraat verloren een flink stuk van hun tuin. Dankzij architecten als Auguste Perret werd betonbouw populair. Op zijn vormgeving in dit grijze materiaal baseerde architect Schelling zijn station , dat in 1954 gereed kwam.

Het eerste station werd al snel te klein. Rond 1870 werd een nieuw station gebouwd. Een charmant breed gebouw in de stijl van het Neo-Romaans. Het Gelders Archief puilt uit van foto's van dit zeer fotogenieke gebouw. Hier een kleine selectie. De omgeving vulde zich met stijlvolle hotels, maar de ruimte was beperkt, vooral aan de westzijde. Van de Utrechtseweg liep de weg omhoog naar dit tweede station. Na de tweede wereldoorlog werd het stationsgebied helemaal uitgegraven.

We zijn aangekomen in het stationsgebied. Een van de meest veranderde plekken in de stad. In 1845 kwam de trein door een diep ravijn naar Arnhem. Bij de Bovenbergstraat even gelijkvloers en oostwaarts door het laagste stuk van Arnhem, het door de ijstijden uitgesleten smeltwaterdal. Na 1870 Vanaf de Zypsepoort op een dijklichaam de stad uit. Weg was het uitzicht op Park Sonsbeek! Meneer Hiddingh moest een stuk van zijn mini-landgoed afstaan en verloor een paar jaar later zijn

De film kwam rond 1900 op gang en de rijken wilden daarvoor natuurlijk een filmtheater. Pathé Paris liet Luxor bouwen in 1915. Precies 100 jaar later liet dezelfde firma daarachter de grote Pathé-bioscoop verrijzen. In Luxor konden de welgestelde heren doorgaan met sigaren roken. Om te voorkomen dat de dichte rook het zicht op het scherm zou vertroebelen was er een vroege vorm van luchtverversing aangelegd, die tevens als verwarming kon dienen.

Open Monumentendagen 13 en 14 sept. Ik geef gratis rondleidngen op Electricity Campus op Arnhems Buiten. Deze wandeling heb ik zelf...

Een heel markant punt als je je uit de stad richting Arnhem Centraal begeeft. Ooit zat daar stalhouder Riemer, later een Benz-garage en nu een uitzendbureau. Waar nu Luxor zit was ooit het woonhuis van de Riemers. De fraaie bioscoop van architect Diehl kwam in 1915. Van binnen en buiten is het in de jaren '50 een beetje bedorven. Maar recent voor een fors bedrag geheel in oude luister hersteld.

Hier 7 glas-in-lood-ramen uit de Kleine Eusebius. De maker is Joop Janssen. De middelste hangt inmiddels in de Anna kapel van de Grote Eusebius.

Aan dat Nieuwe Plein werd in 1863 de Kleine Eusebiuskerk gebouwd in de stijl van de Neo-Gotiek. Zoals je linksboven en linksmidden kunt zien was dat toen een mooie, verstilde plek. Foto rechts laat zien dat daar helaas geen spaan meer van over is. De kerk werd in 1990 gesloopt. Officiële lezing: de kerk zou bouwvallig zijn. De werkelijke reden was een hele andere.