Search Results

In 2017 waren archeologen en vrijwilligers een paar maanden bezig met opgraven aan de noordkant van de Eusebiuskerk. Als ik het goed heb zijn er een kleine 1200 skeletten opgegraven. Daar was tot 1783 de begraafplaats. En nu moesten ze hun rustplaats opgeven voor de komst van de Jansbeek. Deze was in de ME al door een gemetselde goot de stad door geleid. Via de Beekstraat oostelijk van de Eusebius, onder de Oude Markt door, voorlangs de Sabelspoort en parallel aan wat nu de Weerdjesstraat is om te eindigen in de Roermondsgracht. Nu stroomt de beek noordelijk langs de Eusebius en gaat via de Nieuwstraat naar de Rijn. Een boeiend gezicht hoe met een plantenspuit, schepjes en een kwastje vroegere Arnhemmers tevoorschijn kwamen. Vaak met gave gebitten, maar ook met zichtbare sporen van ziektes, zoals Rachitis. Ook enkele knekelputten zijn blootgelegd. De botten zijn voor een deel onderzocht en weer netjes herbegraven op het pleintje voor de toren. Daar, waar we nu onbekommerd op het terras zitten van Dudok of Arnhems Meisje, bevond zich de smalle “Knekelsteeg”. (De Broerenstraat is van na WO2). Op de hoek van het Dudokterras stond het “Knekelhuisje”. De begraafplaatsen aan weerszijden van de kerk waren omgeven door lage muurtjes (kaartje). Zowel de Jansbeek als de huidige bedding van de Rijn zijn mensenwerk!

Pleuranten zijn mensfiguren, die verdriet, rouw uitbeelden. “Pleurer” is Frans voor wenen. Dit viertal uit kalksteen vormde ooit de sokkel voor het beeld “Mens tegen macht” op het kerkplein. De vier symboliseren wanhoop, berusting, verdriet en vertrouwen. Het beeld refereert aan het leed van de Slag om Arnhem. Voor de Eusebiuskerk kreeg het beeld te maken met vandalisme. Zo verhuisden de 4 pleuranten naar Moscowa om daar de rest van hun bestaan dicht aaneen geschoven de rouw voort te zetten. Op de foto opent koningin Juliana het beeld pal voor de toren van de Eusebiuskerk op 17 september 1953. Het werk is van de bekende beeldhouwer Gijs Jacobs van den Hof. Het beeld “mens tegen macht” staat nu op een open kubus van beton op het Hepburnplein. Andere beroemde pleuranten zijn o.a. de 8 figuren, die het praalgraf vormen van Philippe Pot, edelman in dienst van Karel de Stoute en Lodewijk XI.Te bewonderen in museum het Louvre, Parijs.

Behalve de bemoste, door bomen en struiken overwoekerde graven en de traditionele, soms monumentale graven met veel symboliek, tref je op Moscowa ook veel kleurige, bonte en drukke graven. Bijvoorbeeld van de Mirando’s, die een zigeunerorkest hadden en optraden in het Oranje Koffiehuis. Hun pompeuze graven zijn voorzien van muziekinstrumenten en in duur marmer uitgevoerd. Blijkbaar was muziek maken zeer lucratief. Veel van de recente graven zijn uitgevoerd in luxe materialen en vertonen een overdaad aan ornamenten en symbolen. En aan de vele verse bloemen te oordelen worden ze ook regelmatig bezocht. Ontroerend dat echtpaar, dat arm in arm voor altijd aan het hoofd van hun eigen graf zit. En soms zijn een paar brokken glas genoeg. Begraafpark Moscowa is een prachtige plek om rustig te wandelen.

We willen liever niet met het einde geconfronteerd worden, maar een wandeling daar langs al die grafcultuur is erg de moeite waard. Ik heb er ook een rondleiding gemaakt. Kolen- en houthandelaar Kooy koos voor zijn graf uit een wedstrijd het ontwerp van architect W.Diehl. Op dat graf staat een elegante vrouwenfiguur. Tijdens de Slag om Arnhem zag een geallieerde militair het beeld aan voor een echt mens en vuurde een kogel af. Dat gat zit er nog steeds. Er is een compleet mausoleum voor de familie Wageningen-Romein. De uitvaart van omgekomen vliegenier Spandaw is op 6 juli 1914 met veel eerbetoon omgeven. Zie de prachtige foto van het stationsplein. Maar op het oudste gedeelte van Moscowa vond ik met veel moeite een piepklein steentje tussen de blaadjes. Geen duidelijk graf met hekwerk of beeld. Een vreemd contrast.

Misdadigers (schelmen) werden over de Schelmseweg omhoog vervoerd naar de Galgenberg, alwaar hun resten aan galg en rad werden tentoongesteld als waarschuwing voor bezoekers van Arnhem zich wel te gedragen. Dat hoge punt, vlakbij de Apeldoornseweg was geschikt als begraafplaats omdat de graven niet onder water zouden lopen. Moscowa is aangelegd als een romantisch landschapspark naar Engels voorbeeld. Tuinarchitect Zocher had in Utrecht het begraafpark “Soestbergen” gerealiseerd. In Arnhem heeft stadsarchitect Van Cuylenburg zich hierop georiënteerd bij de realisatie van Moscowa. Die cirkel hebben wij ook: het “Boerbooms Rond”, omdat architect Boerboom hier is begraven. Dit ligt in het Rooms-Katholieke gedeelte. Er is een Joodse begraafplaats, die door een muur van de rest is gescheiden. Verder treffen we een Ned. hervormde en een Islamitische afdeling. Op het katholieke deel veel monumentale graven met natuurstenen beelden, smeedijzeren hekwerken en symboliek van leven en dood. Er liggen veel bekende Arnhemmers begraven. Hier en daar doen bomen al ruim een eeuw hun best om de sporen van de doden uit te wissen.

Tot 1873 werd men begraven in of naast de kerk. De rijken kochten een plek in de kerk met grafsteen (de rijke stinkerds). Alle anderen ten zuiden of ten noorden van de Eusebiuskerk. Toen de begraafplaats vol was, week met uit naar buiten de stadsmuren. Dat leidde tot een oproer, omdat dat de plek was waar misdadigers werden begraven. Na een hoop gedoe werd toch een begraafplaats ingericht. Het heeft lang geduurd voordat geaccepteerd werd dat begraven in de kerk ongezond was. Het stonk vreselijk en was een bron van epidemieën. Op het oude bastion “Vliegerenberg” was in 1825 al een begraafplaats aangelegd. Dat was de Coehoornbegraafplaats. Omdat deze snel vol raakte werd in 1862 een begraafplaats geopend aan de Hommelseweg. “Onder de Linden” was de naam met aparte delen voor Protestanten, Rooms-Katholieken en Joden. Toch werd al snel verder gezocht naar ruimte voor een grotere begraafplaats. Dat werd “Moscowa” nabij de Galgenberg (1876). Een oude Joodse begraafplaats tref je nog iets westelijk van het Museum. Ook is er een piepklein begraafplaatsje bij de Brugstraat geweest. Bij het betonstorten voor de tunnel-inrit van het nieuwe Arnhem Centraal verdween er op een dag véél meer beton dan de aannemer verwacht had. Volgens mij is dat in een oud grafgewelf van de Coehoornbegraafplaats verdwenen.

Clement van Maasdijk was een erg enthousiaste luchtvaartpionier. Kijk naar het primitieve bouwsel waarmee hij in 1910 het luchtruim koos en vergelijk dat met de stand van de luchtvaart 116 jaar later! Eind augustus 1910 zou een grote show plaatsvinden op landgoed Warnsborn. Het kwam er niet van, want op 27 augustus stortte Van Maasdijk neer en kreeg de motor op zijn borst. Het tragische ongeluk vond plaats voor de ogen van zijn verloofde. De bekwame beeldhouwer August Falise maakte een borstbeeld op een sokkel. Ik heb veel beelden gezien, maar de plasticiteit, de expressiviteit en de gelijkenis van dit portret vind ik verbluffend. Het kwam te staan op Moscowa, maar daar kreeg het te maken met vandalisme. Nu staat het naast de kerk in Schaarsbergen. De plek van het ongeluk op Warnsborn is gemarkeerd door een herdenkingssteen van rood graniet.

Nog eens Noppen, met portret van Pieter. Noppen importeerde ook van die enorm mooie grote gietijzeren kolenkachels. Die konden een ruimte wel verwarmen. Al moest je wel in de buurt zitten. Bij Riche National, bijvoorbeeld, stond zo'n kachel. Rechtsonder dat mooie paviljoen van de tentoonstelling van glas en ijzer.

De 19e eeuw was echt de eeuw van ijzer en glas. Op tentoonstellingen werden de nieuwste producten trots getoond. Het internet bestond immers nog niet. De firma Noppen deed in ijzerwaren, zoals brandkasten, fornuizen en kachels. Om een soort keurmerk te krijgen, moesten ze wel laten zien dat hun product deugde. Voor de Arnhemse tentoonstelling van 1879 werd een brandkast aan zware beproevingen blootgesteld. Volgepakt met papier werd zo’n kast op de brandstapel gezet op de Praets. Daarna liet men de hete kast van 6 meter hoog op een ondergrond van basalt vallen. Daarna weer op de brandstapel. Het laatste onderdeel was een twee uur durende “inbraakproef”. Na een uur of zes werd de kast onder grote belangstelling open gemaakt. De kast was nog ongeschonden en de papieren eveneens. De jury van de internationale wedstrijd kende daarna het predicaat “Wedstrijdbrandkast” toe. In de Historische Kelders bevindt zich nog zo'n brandkast.

Een Indrukwekkende Ingang De Lorentz-HBS is een indrukwekkend gebouw. Het heeft een monumentale ingang, die wordt gekenmerkt door een grote segmentboog van roze graniet. Deze ingang vormt een risaliet, wat betekent dat het iets naar voren steekt. Aan weerszijden van de ingangsboog zie je rechte verticale hoeklijnen die overgaan in kwartronde raampjes. Deze raampjes zijn geplaatst onder zware blokken natuursteen. Het lijkt alsof de omgeving goed in de gaten gehouden moet worden. De lateien zijn gemaakt van hout en natuursteen. Ze zijn mooi afgewerkt met gebeeldhouwde consoles. Boven de ingang hangt een forse klok. Deze klok herinnert ons eraan dat er in dit gebouw op de klok gewerkt werd. Aan weerszijden van de ingang zijn wapens van keramisch materiaal te zien. Het hekwerk is serieus en vormt samen met het zware muurwerk een ingang die doet denken aan een paleis. Het sierhekwerk op de daklijst roept vragen op. Zou er boven misschien een leuk dakterras zijn? Helaas, dat is niet het geval. Een Zorgvuldig Afgewerkt Interieur Naast de buitenkant heeft dit gebouw ook een erg zorgvuldig afgewerkt interieur. Het ruime trappenhuis vertoont een keur aan gemetselde bogen. Je ziet baksteen, geglazuurde baksteen en pleisterwerk. Geen wonder dat oud-leerling Escher daar door geïnspireerd werd. Hij maakte enkele beroemde gravures, zoals “Relativiteit” uit 1953. Stel je voor hoe de smid 120 jaar geleden bezig was met al dat hekwerk. De trapleuning rust op het vakmanschap van die tijd. Het is fascinerend om te bedenken hoe de details van dit gebouw zijn ontstaan. De Geschiedenis van de Lorentz-HBS De Lorentz-HBS heeft een rijke geschiedenis. Het gebouw is niet alleen een school geweest, maar ook een plek waar kennis en creativiteit samenkwamen. De architectuur weerspiegelt de tijd waarin het gebouwd is. Het is een voorbeeld van de ambachtelijke vaardigheden die in die periode werden gewaardeerd. De Invloed van Escher Escher, een bekende kunstenaar, heeft veel inspiratie opgedaan in dit gebouw. Zijn gravures zijn wereldberoemd en tonen de invloed van geometrie en architectuur. Het is interessant om te zien hoe de elementen van de Lorentz-HBS terugkomen in zijn werk. Een Bezoek Aan De Lorentz-HBS Een bezoek aan de Lorentz-HBS is een unieke ervaring. Je kunt de prachtige architectuur bewonderen en de geschiedenis voelen. Het gebouw nodigt uit tot verkenning. Neem de tijd om elk detail in je op te nemen. Conclusie De Lorentz-HBS is meer dan alleen een gebouw. Het is een symbool van geschiedenis, kunst en vakmanschap. Of je nu een toerist bent of een lokale inwoner, dit monumentale gebouw heeft voor iedereen iets te bieden. Vergeet niet om de details te waarderen en je te laten inspireren door de rijke geschiedenis die het met zich meebrengt.

Als je een aantal bogen aan elkaar plakt, dan ontstaat een tongewelf. In de 14e en 15e eeuw werd het tongewelf gebruikt om een kelder en tegelijk een stevig fundament voor een huis te creëren. Baksteen voor baksteen. Je moest wel geld hebben, omdat bakstenen toen nog duurder waren dan marmer. “Steenrijk” was bijvoorbeeld een wijnhandelaar aan de Rijnstraat, waar de eerste stenen huizen ontstonden. Het project “Historische Kelders” maakt het mogelijk een uurtje onder de grond je in de late Middeleeuwen te wanen. Ik heb daar tussen 2012 en 2023 veel rondleidingen gegeven. Samen met het verhaal van de grote Slag van november 1813, toen de Pruisen en de Russische Kozakken de Fransen Arnhem uit joegen bij de nabij gelegen Rijnpoort en vele andere verhalen erg leuk om te doen. In de “Pietje Bell-kelder” is een scène uit die film opgenomen. De grootste kelder, onder het St.Peters Gasthuis, diende in WO2 als schuilkelder. Een tunnel voert je onder de Rijnstraat naar de overkant. Van de 14e naar de 15e eeuw. Een andere tunnel brengt je naar het Erfgoedcentrum in Rozet. Ook een bezoek meer dan waard!

BOOG De boog is nog een betere manier om een ruimte te overbruggen dan met een latei. De druk wordt naar de zijkanten afgevoerd. In de oude wereld kom je ze overal tegen. Ik vind de beroemde boogbrug in Mostar (Bosnië en Herzegovina) een van de meest elegante en het geweldige aquaduct van Segovia (Spanje) het meest indrukwekkend. In Mostar zie je goed, dat als de druk naar de zijkanten wordt afgevoerd, het middendeel flinterdun kan zijn. In gebouwen gebruik je dan twee aanzetstenen aan weerszijden en een sluitsteen midden boven. Als deze sluitsteen conisch van vorm is, dan sluit dat de boog mooi af. De zwaartekracht houdt de boel dan mooi op zijn plaats. Als de zijkanten niet gaan wijken, tenminste. In de architectuur zijn er weer eindeloos veel mogelijkheden om zo’n boog vorm te geven. Een accoladeboog, waaierboog, schaarboog of kettingboog heb ik in Arnhem helaas nog niet ontdekt, maar wel veel andere. Hierbij mijn verzameling.