Search Results

Aan het Jansplein staat volgens mij het fraaiste oude pand van Arnhem. Het voormalige Postkantoor. Een schepping van architect Peters, leerling van Cuypers. Van alle Neo-Gotische postkantoren in ons land onbetwist de mooiste. Verticaal, met pinakels, hogels, driepasbogen, profielzuilen, aapjes, wapens, verblendstenen en geglazuurde stenen. Als de zon eindelijk ondergaat (in de zomer) moet je met een glas wijn op het terras van café St.Jan gaan zitten. De gevel licht dan op in stralend rood. Je kunt op dat moment je geluk niet op. Helaas hebben we geen postkantoor meer nodig, want we versturen nog nauwelijks brieven. Kijk naar die centraal geplaatste monumentale brievenbus! Daarna kwam er een grote boekwinkel over twee verdiepingen met roltrap. Mooi, maar omdat we van onze vrienden digitale boeken krijgen, worden er te weinig boeken verkocht. Vervolgens is er de keuze: woningen of Horeca? Het werd het Taphuys, waar je zelf 100 biersoorten kunt tappen en 60 soorten wijn. Kijk hoe fraai al die tapkranen zijn vormgegeven! Afrekenen gaat met een E-card. Eten gaat met de formule van “shared dining”. De tent bruist! Heel goed, maar nu graag de buitenkant onderhouden, heren! Er moet nodig geschilderd worden, bijvoorbeeld. En probeer het verschil tussen 1889 en 2025 te ontdekken in de gevel!

In de Steenstraat treffen we café de Kurk. Ooit heette dit etablissement Metropole. Gelukkig staat de naam nog op de gevel. Aan het einde van de tweede wereldoorlog was de Steenstraat hevig gebombardeerd en deels door de bezetters opgeblazen (Rembrandt Theater, bijv.) Links van Metropole was alles weg. In 2022 ging de toenmalige eigenaar failliet. Het zoveelste “Corona-slachtoffer”. Nu is de Kurk een gelegenheid, die de “queers” van Arnhem een fijne plek wil bezorgen. Hopelijk gaat dat lukken, want al is in het interieur het nodige veranderd, het is een van die oude “bruine” sfeerkroegen. En ja, ook met livemuziek!

Nog een opmerkelijk café. Op de kop van de Bovenbeekstraat. Qua architectuur een mooi staaltje “hoekoplossing” in de stijl van de Delftse School. De uitbaters vinden dat het de oudste van Arnhem is. De kleinste is het zeker, want met zijn 35 vierkante meter precies groot genoeg voor een drankvergunning. De naam had ook “De Kameleon” kunnen zijn, want de buitenkant verschiet nog wel eens van kleur. Maar de Kameleon bestond al als “Kunstkring” in de Lutherse Straat 1961-1967). De Wacht is strategisch gelegen, zodat de officieren na de kerkdienst in de Koepelkerk op het Jansplein daar een borrel konden vatten. De paarden werden aan het hekwerk vastgelegd. Dat hek is nog steeds aanwezig. Na ca. een uur werden ze weer door baasje bestegen. Na de oorlog kwam het voor, dat een nieuwe eigenaar van zo’n paard niet begreep waarom het dier stopte bij het passeren van De Wacht………… Ook hier is levende muziek te beluisteren.

Arnhem heeft veel horeca, maar slechts een paar mooie oude café’s. Oranje Koffiehuis is een van de bekendste en oudste. Vrijwel origineel gebleven met de fraaie bar, tegels, glas in lood en het kleinste podium van Nederland. Art Deco en Amsterdamse School zijn er te herkennen. In het hart van het Stegenkwartier gelegen en boordevol verhalen. En nog steeds is er levende muziek te beluisteren. Uitbater Rob Mijnhart zegt altijd tegen mijn wandelgasten: “Welkom in mijn museum, niks bestellen hoor!” En dat het liefst in het Frans. Het café is een monument in Arnhem. Veel stamgasten zijn dat ook. De foto’s zijn alweer wat gedateerd, want het café is alweer mooier geworden.

Aan de Rijnkade ligt een grote kei van rose graniet. Deze meldt het aankomen van de “eerste auto op deze kade aan wal gezet”. Een Benz voor de Haagse fotograaf Adolphe Zimmermans. Dat was in 1896. Maar in 1893 reed er al een “Rijtuig op drie raderen en zonder paarden” van Suchtelen naar Venlo, aldus het Venloosch Weekblad van 8 april 1893. De tekst klopt dus niet helemaal. Maar Zimmermans heeft het statieportret van Koningin Emma gemaakt in ca. 1890. Vergelijk dit portret nou eens met het portret van Prinses Amalia uit 2021. Denk Amalia’s weelderige haardos weg. Dan zijn de familietrekken toch onmiskenbaar?

Bakker Stakebrand kwam in 1767 uit Zutphen naar Arnhem en begon een bakkerij op het Eiland. Daar vormen de stegen een “wijnglas”. De bakkerij zat op de “bodem” van het glas. Het wijnglas was een plek boordevol historie. Aan de Ketelstraat zat lang de kledingwinkel van Bünker met een tropische palmenkas, waar rijke dames uit onze koloniën nieuwe kleren konden keuren. In de jaren ’60 begon Galeries Modernes het wijnglas te vullen. Eind jaren ’70 wilde de Bijenkorf ook de bodem van het glas, anders zouden ze naar Nijmegen gaan. De laatste rij oude panden mocht weg. Zo ook de historische bakkerij met het enige en laatste pothuis van Arnhem. De Bijenkorf was goed voor de hele middenstand, aldus de Gemeente. Toen stevig bezwaar werd aangetekend tegen de sloop, was de redenering: “ Het is ook wel een rare plek voor zo’n monument”. Nu hebben we daar de Primark. Nog steeds kleding, dat dan weer wel………….

Architect Frank Lloyd Wright (1867-1959) heeft een enorm oeuvre achtergelaten aan unieke en originele gebouwen. Zijn vormentaal is nog steeds een inspiratiebron voor veel hedendaagse architecten. Een van die dingen: het in ere herstellen van de baksteen. Toen de nieuwe bioscoop van Pathé klaar was, dacht ik direct aan het Johnson Wax Headquarters in Wisconsin in de VS. Verdiepingen, die sierlijk over elkaar golven. Een goed huwelijk tussen baksteen en beton. Powerhouse architecten zijn inderdaad dol op het werk van Wright. Die vormentaal zie je ook bij het Ibis Styles hotel naast Pathé. En zo zie je grappig golvende balkons ook in de Volkerakstraat. Iets hoekiger balkons zitten aan de woontoren in de Gelderse Rooslaan aan de zuidelijke oprit van de Mandelabrug, onmiskenbaar geïnspireerd door W.

Het is een "Gesamtkunstwerk", van binnen en buiten voorzien van kunst. Mozaïeken, reliëfs, siermetselwerk, wandkleden, een carillon met gouden meisje en meer. De monumentale aluminium deurknop is helaas verdwenen. Om het te bekijken kun je er zomaar binnenwandelen!

Ons " wederopbouwpaleis" wordt niet door iedereen gewaardeerd. Misschien komt dat doordat de toren uit het ontwerp is wegbezuinigd. Het was natuurlijk toch een wonder, dat het gebouwd kon worden tijdens de na-oorlogse schaarste aan alles. Dat is nog een heel verhaal, waarin "deelplannen" een grote rol speelden! Het is een "Gesamtkunstwerk", van binnen en buiten voorzien van kunst. Mozaïeken, reliëfs, siermetselwerk, wandkleden, een carillon met gouden meisje en meer. De monumentale aluminium deurknop is helaas verdwenen. Om het te bekijken kun je er zomaar binnenwandelen!

Een gebouw heeft een huid. Het gekozen bouwmateriaal geeft het een harde uitstraling, een zacht, een glanzend of mat karakter. Gesloten of transparant. Baksteen, marmer, hout, aluminium, glas, leem, alles is mogelijk. Zelden wordt gekozen voor een spiegelend oppervlak. Bij elk materiaal kun je genieten van de aard ervan. Niets zo mooi als een felrode, gladde verblendsteen (ons oude postkantoor). Of Middeleeuwse kloostermoppen (St.Peters Gasthuis en het Presikhaeffs Huys). Soms wordt toch voor een reflecterend oppervlak gekozen. Zo is de nieuwbouw van het Huis der Provincie met luchtbruggen verbonden met de oudbouw. Ze zijn bekleed met gepolijst aluminium. Een reflecterend oppervlak laat niet zijn eigen aard zien, maar toont je wat er achter je is. Als je van de Weerdjesstraat naar het H.d.P. kijkt, dan kan het zijn dat de lucht boven de Eusebius donkergrijs is maar op de luchtbruggen zie je op hetzelfde moment een strakblauwe lucht. Dat is het weer achter je, boven de Rijn. Dat maakt het verrassend. In Brussel zag ik een verrassende cylinder van hetzelfde materiaal. En in Rotterdam hebben we natuurlijk dat schitterende depot van museum Boymans van Beuningen.

De definitie is: "open uitbouw met balustrade aan een bovenverdieping". Het balkon dus. Je stapt even uit je huis en "zweeft" ernaast. Je kunt er zitten met een kop koffie, je beddengoed uitschudden of kijken wie er voor de deur staat. In de binnenstad zie je ze weinig, in de buitenwijken des te meer. Sommige zijn mooi vormgegeven. De bekendste balkons zijn trouwens van pantserglas en zitten aan de toren van de Eusebius. Hier een kleine selectie, die ik verzamelde.

In Arnhem hebben we een paar opvallend witte gevels. Ze zijn wit met segmentboogjes, aanzet- en sluitstenen, raam-en deuromlijstingen en boogfriezen in rode bakstenen. Dit geeft de gevel een enigszins Romaans uiterlijk. Het is eigenlijk het omgekeerde van een gevel met afwisselend baksteen en gestucte speklagen of speklagen van lichte natuursteen. In architectuurtermen heet dit negatief-decoratie. Hotel Molendal in de Transvaalbuurt is het meest opvallende voorbeeld hiervan. En als je langs de Jansbeek naar het noorden kijkt, dan zie je het voorbeeld uit de 13e eeuw, de Witte Watermolen. Verder treffen we dit type op de Korenmarkt, veel aan de Lawick van Papststraat, De Wetstraat en de Apeldoornseweg. En dan zijn er vast meer, maar nog niet door mij ontdekt. Men noemt dit “Overgangsstijl”.